ZARYS HISTORII KLUCZA MUSZYŃSKIEGO część IV

Wróćmy jednak do XV wieku, kiedy to rozpoczyna się drugi etap kolonizacji klucza muszyńskiego oraz przyległych do niego dóbr rodów Gładyszów i Stadnickich. Na terenach tych daje się zauważyć nagły napływ Wołochów i Rusinów z Rusi Zakarpackiej i Rumunii. Wielu badaczy zastanawiało się, co skłoniło tę pasterską ludność do tej wędrówki. Być może spowodowała to ekspansja turecka na tereny przez nich zamieszkałe i związane z tym pogorszenie się warunków życia. Mogła to być również ucieczka przed zarazą. Przybysze ci znajdowali tu dobre warunki do osiedlenia i opiekę. Zachowały się z tego okresu liczne dokumenty lokacyjne zakładania wsi na prawie wołoskim i „ex cruda radice" to znaczy z karczunku, a w kilku wypadkach dosiedlono dawniejsze wioski. Osadników z czasem zaczęto nazywać Łemkami, prawdopodobnie od często wymawianego słowa „łem", „lem" — tylko. Wyraz ten był używany tylko przez ludność zamieszkującą te tereny, natomiast nie był znany w innych gwarach ruskich. Prawdopodobnie zaraz po osiedleniu się byli oni wyznania prawosławnego, a po unii brzeskiej w 1596 r. należeli do Kościoła greckokatolickiego czyli unickiego. Świadectwem ich wyznania są piękne cerkiewki, które zachowały się do dziś w większości wiosek dawnego klucza muszyńskiego, oraz kapliczki i krzyże przydrożne.
Po drugiej fazie zasiedlania w skład państwa muszyńskiego wchodziło 35 wsi i dwa miasta. Obszar klucza liczył 9 mil kw., a na jedną milę kw. przypadało 650 głów. Podstawowym zajęciem ludności było rolnictwo. Również Łemkowie, którzy początkowo trudnili się chowem owiec, z czasem zajęcie to zaczęli traktować jako uboczne na rzecz uprawy ziemi. W samej Muszynie w XIII w. na wzgórzu zamkowym wytapiano żelazo z miejscowej wysoko gatunkowej rudy, a Popradem spławiano drewno. Istniały również w kluczu 4 huty szkła, których wyroby przeznaczone były przede wszystkim dla ludności miejscowej. Innym popularnym zajęciem był wyrób węgla drzewnego i produkcja mazi do wozów. Szczególnie znani byli łemkowscy maziarze, rozwożący swe towary po całej Polsce. W późniejszych czasach w Muszynie rozwinęło się rzemiosło. Powstało wiele cechów, których znaki przetrwały do dziś. Handlem zajmowali się osiadli tutaj kupcy. Oni to organizowali jarmarki, na których spotkać można było zarówno Słowaków, Węgrów, jak i Łemków i Polaków. W okresie największego rozkwitu miasteczka, jarmarków było aż 6 w ciągu roku.
O mentalności ludności zamieszkałej w tym regionie wiele możemy się dowiedzieć z akt sądowych, które dochowały sią do dziś. Najstarsze z nich pochodzą z 1601 r. i są przechowywane w archiwum kapituły krakowskiej. Wiele nazwisk, które występują w tych dokumentach, spotykamy również wśród mieszkańców Muszyny.

Sąd ten opierał się na prawie magdeburskim i był podzielony na:
• miejski, dla Muszyny i Tylicza, złożony z wójta, burmistrza, ławników i rajców;
• sołtysi, dla okolicznych wsi, składający się z sołtysa i starszyzny;
• ,,sąd kryminalny muszyński" zwany Wielkim Gajonym, obejmujący cały kres. Zasiadali w nim przedstawiciele Muszyny, Tylicza i kresu w osobach: wójtów z ławnikami, sołtysów, burmistrzów z rajcami oraz cechmistrzami.
Rozprawy zagajane były przez starostę lub podstarościego i odbywały się w ratuszu. Sądzono sprawy kradzież, pożogę, rozbój, czary. Praktycznie jedyną karą była śmierć, a łaska sądu objawiała się w określeniu w jaki sposób wyrok ma być wykonany. Samo ich wyliczenie mrozi krew w żyłach, a było to: ćwiartowanie, wieszanie, wplatanie w koło, ścięcie mieczem, przebicie kołem, spalenie na stosie, wbicie na pal. Egzekucje oraz tortury poprzedzające wyrok wykonywał zatrudniony na stałe kat. Sąd muszyński słynął z okrucieństwa, lecz dzięki temu w całym kluczu panował względny ład porządek.
Ostatnią wzmiankę o kluczu muszyńskim znajdujemy w Diariuszu wiedeńskiej okazji. Brzmi ona:
Spod Sabinowa jakeśmy ruszyli, tak na nocleg odłączył się król od wojska i poszedł w miasteczko węgierskie Pławiec, a hetman Jabłonowski ciągnął na Muszynę z wojskiem do biskupa krakowskiego należącym, gdzie odprawiwszy koło generalne wojskowe, a wojskowi pobrawszy asygnacye rozeszły się chorągwie.

Dodaj do: